Kleine Cranenburgh uit het buurtschap Welheim bij Bottrop (D).

Op de Ruhr-Universität in Bochum, Duitsland werkt een Dr. Dorothee Rohmann. Hoewel ze zich met haar werk richt op ioniserende straling en nuclide-onderzoek, publiceert ze ook genealogische informatie op haar website.

Ze heeft een pagina gewijd aan "Haus- und Grundbesitzer nach dem Vestischen Lagerbuch von 1660".
In het hoofdstuk Kirchspiel Bottrop kom ik de buurtschappen Lehmkuhle, Fuhlenbrock, Osterfeld en Welheim tegen. Onder het kopje Bauerschaft Welheim staat een opsomming van namen. Hierin komen ook voor:

• Johan Cranenburgh; [Commende Welheim]
• Johan Kleine Cranenburgh; [Commende Welheim]

Topografie
Waar Welheim precies ligt zie je op onderstaand kaartje:

Bij verder zoeken op internet vind ik deze namen later ook terug op de website wiki-de.genealogy.net. Op deze Duitse website wordt informatie gegeven die komt uit boeken van 'Haus Hamm', dat kennelijk een grote boerderij geweest is met verschillende pachters op zijn grondgebied. Veel informatie over dit 'Haus Hamm' (in het Duits) vind je hier.

Toelichting begrippen
Het begrip 'Kirchspiel' ("den geografischen Einzugsbereich einer Kirchengemeinde") kun je vergelijken met het oud-(Oost-)Nederlandse 'Kerspel'. Voorzover ik kan nagaan staat het woord 'Vestisches Lagerbuch' voor iets als 'Archiefboek der Vesting'. De Duitse Wikipedia zegt:

Verklaring
Met name de naam Johan Kleine Cranenburgh is bijzonder. De Oost-Nederlandse gewoonte om boerderijen van het voorvoegsel 'Klein', 'Groot', 'Oude' of 'Nieuwe' te voorzien, kwam -voor zover ik tot nu toe wist- niet in Duitsland voor. Bij nader onderzoek blijkt dit niet helemaal waar. Als ik het Vestisches Lagerbuch eens verder doorkijk kom ik ook een Diederich Kleine Boiman tegen. Elders op internet vind ik binnen een paar seconden ook een familie Kleine Schulte die in dezelfde regio woont.

Ik zette mijn zoektocht op internet voort en stuitte op een Duitse digitale telefoongids. Bij het zoeken naar meer 'Kleine-'-varianten in Bottrop kwam ik tot mijn verbazing ineens een Heinz-Jürgen Kleine-Kraneburg tegen. De naam bestaat dus nog steeds! In heel Duitsland staan er zo’n 12 personen met deze achternaam in 'Das Telefonbuch' geregistreerd. Ik vind ze verder nog in de steden Frankfurt, Vellmar, Würzburg, Rheda-Wiedenbrück, Dresden, Wertingen en Buttenwiesen. Er is zelfs een architectenbureau met deze naam.

Wat opvalt is dat de spellingswijze wel anders is dan bij de eerder genoemde Kleine Cranenburgh’s. Naast het verbindingsstreepje dat in Duitsland tegenwoordig bij de combinatienaam gehanteerd lijkt te worden, valt ook de C in plaats van de K op, alsook de gh in plaats van de g.

We zien deze spellingswijze in het verleden ook bij het Bleiswijkse geslacht Cranenburgh, maar ook 'onze' Kranenburg werd in de eerste helft van de 17e eeuw wel met een 'c' en 'gh' geschreven (zie later in dit artikel). Ook de burcht bij de Duitse stad Kranenburg (ten oosten van Nijmegen) werd vroeger wel geschreven als Cranenburgh. Dit blijkt uit de Rijmkroniek van Holland: "Ende voer op cranenburch die veste. (Waar kennen we dat woord 'veste' ook al weer van?)

Er bestaat ook nog een kleine gemeente Kranenburg in de Duitse deelstaat Nedersaksen dat deel uitmaakt van het district Stade. Dit ligt meer dan 300 kilometer ten noorden van Bottrop. Ik kan niet achterhalen of deze plaats vroeger een rol van betekenis heeft gespeeld en wat de schrijfwijze van deze plek vroeger was. Dit kleine plaatsje lijkt me in dit kader niet zo heel relevant.

De reden van dit artikel ligt natuurlijk bij mijn nieuwsgierigheid naar een eventuele relatie tussen deze Kleine Cranenburghs en mijn eigen voorouders. Deze relatie kan ik echter niet aantonen. Wat wel bekend is, is dat de naam Klein Kranenburg rond deze tijd al wel in de omgeving Vorden bestond. In het Trouwboek 1634-1670 van de Nederduits Gereformeerde Gemeente Vorden (Transcriptie Baneman) lezen we dat op 21 juli 1637 Jan Berentsen, wedenaer, woonende op de Wööste in Rhüerloo, trouwt met Anne Hermenszen, dochter van Zal. Herman Gerberinck op de Cleijne Craenenburgh.
Een relatie met het Duitse Kranenburg lijkt me het meest waarschijnlijk.
Een verklaring voor het voorvoegsel 'Kleine' heb ik nog niet. Wellicht dat ik in de toekomst nog wel eens één van de Kleine-Kraneburgs in Duitsland ga aanschrijven met de vraag of ze hiervoor een verklaring hebben.
Voorlopig blijft het dus gissen. Wat me in ieder geval opvalt is dat in het Vestischen Lagerbuch vermeld wordt dat zowel een Johan Cranenburgh en een Johan Kleine Cranenburgh zich vestigen. Dit zouden vader en zoon kunnen zijn. Wellicht wordt het Kleine in dit verband gebruikt om de zoon met dezelfde voornaam aan te duiden. Wij zouden hiervoor Latijnse begrip 'junior' gebruiken. Dit is het uitzoeken nog wel waard. Wordt ongetwijfeld vervolgd.

Gewijzigd 30 maart 2008

vorige pagina | homepage