De oudste vermelding van Kranenburg

Tot voor kort dacht ik dat de oudste vermelding van het Achterhoekse Kranenburg in Galema's boek "De bewoners van het zeventiende-eeuwse Zutphen stond. Hierin komt namelijk een Christian Kraneborch voor die in 1599 in deze stad leefde. Maar ik ontdekte in een boek van de Harvard Universiteit een nog veel oudere vermelding: uit 1449!

DTB-Boeken Vorden
De eenvoudigste manier om vast te stellen dat er in een ver verleden een boerderij de Kranenburg heeft bestaan, is aan de hand van DTB (Doop- Trouw-, en Begrafenisboeken). De oudste DTB-boeken in Vorden dateren van 1634. Hierin komt de naam Kranenburg regelmatig voor. Hieronder enkele doopvermeldingen, welke komen uit een transcriptie van Dhr. Baneman

Nederduits Gereformeerde Gemeente VORDEN - Doopboek 1634-1662

• 22.02.1635 Den 22 dito is gedoopt GERRIT sone van Henderick op de Cranenborch
• 06.03.1636 Eodem (Den 6 Martij) Henrick op de Craenenburch een dochter laeten doopen en is genoemt GRIETE.
• 23.09.1638 Eodem (Septembris 23) Henrick op de Craenenburch sijn kint laeten doopen en is geheeten BERENT.
• 28.06.1640 Eodem (Den 28 Junij) Jan op de Cranenborch een kint laeten doopen genaemt EGBERT.

Johannes van Valckenborgh
Bij het samenstellen van de kwartierstaat van mijn dochter zocht ik voorouders van mijn schoonmoeder op internet. De familienaam waar het hier om gaat is Klein Falckenborg. Ten eerste is het al toevallig dat de opbouw van deze naam grote gelijkenissen vertoont met de naam Klein Kranenburg. Een andere toevalligheid is dat ik tijdens mijn zoektocht op de genealogische website van Luc Valkenburgh de naam Kranenburg tegenkom.
Het gaat hier over een geslacht Valckenborgh met achtergronden in Zutphen/Wichmond. Ene Johannes van Valckenborgh, ruiter onder de compagnie van de heer van Issum zou rond 1640 geboren zijn in Kranenburg. Dit staat althans vermeld in de DTB-Boeken van 's-Hertogenbosch (waar hij getrouwd is). De auteur van de website is er vanuit gegaan dat het hier de plaats Kranenburg nabij Vorden betrof, niet wetende dat dit dorp pas in de negentiende eeuw, na de bouw van de Antoniuskerk is ontstaan. Het is daarom niet ondenkbaar dat deze Johannes van Valckenborgh op de boerderij Kranenburg is geboren. Ondanks dat deze conclusie voor de hand ligt, heb ik hier geen sluitend bewijs voor. Voor de ouderdomsbepaling van de boerderij Kranenburg is het ook niet zo heeel interessant, omdat de DTB-boeken al oudere vermeldingen geven.

Christian Kraneborch
Tot op heden werd altijd gedacht dat de oudste vermelding van de Achterhoekse Kranenburg stond in de archieven van Zutphen. Sjoerd Galema gebruikte deze archieven om oude familienamen op te zoeken voor zijn boek "Bewoners gereconstrueerd: de bewoners van het zeventiende-eeuwse Zutphen". In deel 1 op pagina 76 vinden we een Christian Kraneborch die in 1599 in deze stad geleefd zou hebben^[AY]. Op het eerste gezicht (Zutphen ligt niet ver van Vorden) is het aannemelijk om te concluderen dat deze persoon zijn wortels heeft op de boerderij onder Vorden, waar deze website over schrijft. Helemaal zeker weten doe ik dit echter niet.

Google Books
Google is bekend vanwege zijn zoekmachine. Google doet echter veel meer. Een erg ambitieus project is Google Books. Google heeft als ambitie om alle boeken ter wereld digitaal beschikbaar te maken. Zij loopt hierbij tegen auteursrechten aan en begint daarom bij zeer oude boeken, waarvan het auteursrecht is verlopen, waardoor het nu deel uitmaakt van het publieke domein.
Google richt zich in eerste instantie op de bibliotheken van de University of Michigan, Harvard, Stanford, Oxford en de New York Public Library, maar ook de boeken van de Nederlandse wetenschappelijke uitgever Bril gaan op deze manier beschikbaar komen.
Hoe Google de boeken exact scant is niet bekend. Er wordt wel gesproken over robots die 1.000 pagina's per uur scannen. Eén van de boeken die ik tegenkwam was een boek dat Harvard College (Cambridge, Massachusetts, Verenigde Staten) kocht van het geld dat ze geschonken was door de Zaterdag Club van Boston, een in 1855 opgericht gezelschap van schrijvers en intellectuelen, die elke vierde zaterdag van de maand bijeenkwamen in het Parker House hotel aan Tremont Street.
Het betreft een bundel met werken van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden, bijeengebracht door E.J. Brill in 1857. Uit een stempel in het boek maak ik op dat het op 5 maart 1913 in het bezit van de Harvard College Library moet zijn gekomen.

Maatschappij der Nederlandse Letterkunde
De Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, gevestigd te Leiden, werd in 1766 opgericht als een vereniging van letterkundigen, taalkundigen en historici. Zij heeft als doelstelling de beoefening van de betreffende disciplines in hun onderlinge samenhang te bevorderen.

Het boek start met een "negende deel": een 521 pagina's tellend woordenboek op gedichten van G. Az. Bredero, geschreven door A.C. Oudemans Sr. (Lid de Provinciale Commissie van Onderwijs en schoolopziener in het tweede distrikt van Zuid-Holland). Dit woordenboek wordt gevolgd door deel 10, dat weer bestaat uit twee onderdelen:

• Mr. R.W. Tadama, Prijsvraag over de Geschiedenis van het Veemgerigt en van het latere Duitsche Rijks-kamergerigt, in hunne betrekking tot Nederland
• Jhr. W.I.C. Rammelman Elsevier, over de voormalige Drukkerij op het Raadhuis der stad Leyden, anno 1577-1610

Bernt van Kraenenburch 1449
Voor mij is de bijlage 9 interessant. Deze bijlage is getiteld: "Onuitgegeven stukken betreffende het geding voor het Veemgericht tusschen Herbord Rezen en de stad Zutphen. 1449-1450". De letterlijke tekst luidt:

a. Wy Matheus van Graesdorp, Henrick van Dyepenbroeck ende Derick van Keppel Henrickszoen, alle echte rechte vrye scepenen des heilligen Rycks, laten weeten v Henrike van Werdinckhuezen, vrygreven te Velgiste. Soe als gy hebben doen vorbieden van claege wegen Herbort Rezen; Gerryt Oelrix, Jacob Schymmelpennynck, Andries Kreynck, Johan Kreynck, Henrick Nyenhues, Henrick Koelsack, Gelys Iseren, Geryt Iseren, Albert Koernmarckt, Coert ten Hoene, Johan van Kerpen, Werner Tolner, Loeff Keye, Merten van Sassen, Herbort Kistenmaeker, Henrick Hegenynck, Euert Scholdeman ende Bernt van Kraenenburch nae inholt eens uwes verbaedebreiffs van v gesant, soe gelaeuen wy Matheus, Henrick ende Derick vorss. Avermits desen aepenen besegelden brieve, v vrygeven vorss. (...)

Hoewel mij de strekking van de brief ontgaat, is mij één ding wel duidelijk: Er wordt hier in 1449 gesproken over een Bernt van Kraenenburch. Informatie als woonplaats ontbreken helaas. Ik vind het echter niet onwaarschijnlijk dat hier een relatie is met de boerderij ten zuidoosten van Vorden.
Een andere opvallende naam is de familienaam Kreynck. Deze naam kom je in de geschiedenis van Gelderland regelmatig tegen. In 1378 komt het Huis 't Velde in bezit van Lutgarde Kreynck, echtgenote van Jacob Leerinck^[AZ]. Vanaf 1676 tot aan zijn dood in 1692 was ene Gerhard Kreynck burgemeester en zegelaar van de stad Zutphen. In 1687 werd hij 'Roede ter Admiraliteit in 't noorder quartier van Holland'. Vanwege zijn grote interesse in de geschiedenis van Zutphen en omgeving heeft hij veel stukken overgeschreven zoals het verpondingskohier. Deze stukken zijn bewaard gebleven en zijn nu een belangrijke genealogische informatiebron. Enkele honderden jaren daarvoor behoorde het geslacht Kreynck ook al tot de Zutphense magistratuur.

Laatst gewijzigd: 31 maart 2008

vorige pagina | homepage